Magisterium AI w dociekaniach teologicznych i edukacji religijnej

Ks. Kenny Ang, profesor badawczy teologii dogmatycznej na Papieskim Uniwersytecie Świętego Krzyża w Rzymie, opublikował artykuł w Scientia et Fides w październiku 2025 roku, zatytułowany:

„Magisterium AI w dociekaniach teologicznych i edukacji religijnej: wyzwania i nowe horyzonty”.

Pełny tekst artykułu można znaleźć tutaj. Dodatkowo poniżej można znaleźć nagranie prezentacji wstępnej wersji artykułu, wygłoszonej przez ks. Anga podczas wydarzenia zorganizowanego 5 maja 2025 roku przez Longbeard na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim.

W ramach etycznego nauczania Kościoła dotyczącego technologii ks. Ang oferuje krytyczną ocenę Magisterium AI, argumentując, że jego rozwój wymaga nie tylko wyrafinowanej "hierarchii źródeł" do zarządzania bazą danych, ale także funkcji odnoszących się do kultury i sztuki chrześcijańskiej, aby zapewnić, że system naprawdę służy formacji ludzkiej, a nie tylko pobieraniu danych.

Szczególnie godne uwagi są dwa obszary eksploracji.

Testy obciążeniowe

Ks. Ang porównuje Magisterium AI z kilkoma innymi platformami generatywnej sztucznej inteligencji, używając złożonych i szczegółowych promptów do zmierzenia zakresu, w jakim różne platformy mogłyby omawiać zagadnienia z uwzględnieniem ich niuansów.

Magisterium AI wykazało solidną zdolność do generowania zniuansowanych i dobrze przemyślanych odpowiedzi, które z powodzeniem radziły sobie ze złożonymi napięciami teologicznymi. System wyróżniał się umiejętnością godzenia pozornych sprzeczności, na przykład harmonizując uwagi papieża Franciszka na temat dialogu międzyreligijnego z tradycyjnymi dokumentami, takimi jak Dominus Iesus , oraz kontekstualizując poglądy Akwinaty na karę śmierci w ramach rozwoju doktrynalnego, przy czym jego odpowiedzi były bardziej uporządkowane i wszechstronne niż odpowiedzi innych platform.

Co więcej, omawiając historyczne anomalie kanoniczne dotyczące udzielania święceń przez opatów, Magisterium AI dostarczyło historycznie dokładnego i poprawnego pod względem prawa kanonicznego wyjaśnienia zgodnego z tradycyjną teologią, unikając błędnych, kategorycznych i historycznie nieuzasadnionych twierdzeń formułowanych przez inne systemy AI.

Biblioteka źródeł i hierarchia dokumentów

Ks. Kenny Ang argumentuje, że budowanie katolickiej AI wiernej nauczaniu Kościoła wymaga wyrafinowanego zrozumienia "gradacji prawdy", odrzucając uproszczony pogląd, że tylko formalne "dokumenty magisterialne" (takie jak encykliki) są miarodajnymi źródłami. Wykorzystuje schematyczną strukturę, aby zilustrować, że Magisterium nie jest monolitem, ale raczej złożoną hierarchią autorytetu obejmującą różne przedmioty i formy nauczania oraz stopnie nieomylności.

Ponieważ Magisterium nie obejmuje każdego historycznego lub teologicznego szczegółu, ks. Ang wnioskuje, że baza danych musi wykraczać poza ściśle rozumiane piśmiennictwo Magisterium, aby obejmować teologów, filozofów i historyków. Aby zarządzać tym ogromnym, zróżnicowanym zbiorem danych bez tworzenia zamieszania, proponuje trzy zasady przewodnie dla hierarchii AI:

1. Zasada aktualności: AI musi priorytetowo traktować najbardziej aktualne nauczanie, gdy normy uległy zmianie. Na przykład powinna cytować wydany w 1997 roku Katechizm zamiast Katechizmu baltimorskiego lub wydany w 1983 roku Kodeks Prawa Kanonicznego zamiast Kodeksu z 1917 roku, tak aby użytkownicy otrzymywali obowiązującą normę, a nie zastąpione już przepisy dyscyplinarne.
2. Zasada autorytetu: Jednocześnie "starsze niekoniecznie oznacza mniej wartościowe" (269). AI musi być przeszkolona, aby rozpoznać, że gigant teologii, taki jak św. Tomasz z Akwinu (XIII wiek), ma większą wagę w teologii spekulatywnej niż mniej znaczący współczesny autor. System musi równoważyć aktualność z trwałą wagą tradycji.
3. Zasada formy: Ta zasada dotyczy modus significandi, czyli sposobu wyrażania prawdy. AI musi rozróżniać między centralną prawdą a kulturowo uwarunkowanym językiem przeszłości. Ks. Ang argumentuje, że nawet wielcy święci używali wyrażeń, które miały sens w ich czasach, ale brzmią myląco lub obraźliwie dzisiaj.