
Штучны інтэлект можа стаць адным з найвялікшых інструментаў евангелізацыі з часу заснавання Касцёла — або пазначыць момант, калі Касцёл цалкам страціць кантроль над наратывам. Мэцью Харві Сандэрс выказаў гэтую думку на сустрэчы прэс-сакратароў і афіцыйных прадстаўнікоў Рады Канферэнцый Біскупаў Еўропы (CCEE) у Канферэнцыі Біскупаў Італіі (CEI) у Рыме 6 мая 2026 года, сцвярджаючы, што каталіцкі голас па пытаннях ШІ ў значнай ступені адсутнічае ў грамадскай размове і што менавіта камунікатары Касцёла павінны дзейнічаць.
Вашы Эмінэнцыі, Эксцэленцыі, дарагія калегі, і асабліва мужчыны і жанчыны ў гэтай зале, чыёй працы я прыйшоў прысвяціць гэты зварот: прэс-сакратары і афіцыйныя прадстаўнікі канферэнцый біскупаў Еўропы.
Я хачу пачаць з таго, што вы робіце, не абстрактна, а ў канкрэтнай рэчаіснасці вашага працоўнага тыдня.
Вы — гэта людзі, якія тлумачаць грамадскасці пазіцыю Касцёла. Кожнае інтэрв'ю, якое дае біскуп, кожная заява, якую выпускае канферэнцыя, кожны пастырскі ліст, які трапляе ў паштовую скрыню журналіста; дзесьці ў гэтым ланцугу ёсць адзін з вас, які фармулюе словы, прадбачыць пытанне, адказвае на званок у дзесяць вечара, калі з'яўляецца гарачая навіна. Вы — інстытуцыйны голас Каталіцкага Касцёла ў Еўропе.
А грамадскасць, да якой вы звяртаецеся, цяпер, кожны дзень, фармуецца штучным інтэлектам. Пакуль не выключна ім. Але ўсё больш, а для пакалення, якое цяпер фармуецца, — пераважна ім. ШІ — гэта найноўшы і найбольш імкліва растучы пласт інфармацыйнага ўплыву ў жыцці людзей, да якіх вы спрабуеце звярнуцца.
Я не буду зноў абмяркоўваць пытанне страху. Я хачу пачаць з упэўненага дзеяння, бо гэтага патрабуе ваша праца і гэтага гэты момант патрабуе ад Касцёла.
Мы перайшлі парог. Не парог паступовых змен. Парог цывілізацыйных змен. На працягу прыкладна трыццаці гадоў мы жылі ў тым, што называлі эпохай інфармацыі. Машыны знаходзілі, індэксавалі, сартавалі. Яны знаходзілі і арганізоўвалі тое, што ўжо напісалі людзі: магутныя інструменты для пошуку інфармацыі, але не для разважання. Гэтая эпоха скончылася. Цяпер мы жывём у эпоху аўтаматызаванага разважання. Машыны больш не проста знаходзяць інфармацыю; яны генеруюць, разважаюць і даюць парады. Яны фармуюць суджэнні і сумленні.
Індэкс ШІ Стэнфардскага ўніверсітэта, апублікаваны раней у гэтым годзе, дакладна вызначае маштаб. Генератыўны ШІ ахапіў пяцьдзясят тры працэнты сусветнага насельніцтва на працягу трох гадоў пасля таго, як стаў агульнадаступным, хутчэй, чым персанальны камп'ютар, хутчэй, чым сам інтэрнэт. Восемдзесят восем працэнтаў арганізацый укаранілі яго. Чатыры з пяці студэнтаў універсітэтаў цяпер выкарыстоўваюць яго рэгулярна. У самым апошнім апытанні Бэнтлі-Гэлапа трыццаць адзін працэнт амерыканцаў кажа, што штучны інтэлект прыносіць грамадству больш шкоды, чым карысці. Толькі трынаццаць працэнтаў кажуць, што ён прыносіць больш карысці, чым шкоды. Людзі, якія павінны жыць з гэтымі сістэмамі, адчуваюць глыбокую трывогу і пераважна не маюць канцэптуальнай асновы, каб зразумець яе прычыны. Прыватныя інвестыцыі ў ШІ толькі ў Злучаных Штатах дасягнулі двухсот васьмідзесяці шасці мільярдаў долараў у 2025 годзе, што больш чым удвая перавышае паказчык двухгадовай даўнасці. Гэта не крывая, якая выраўноўваецца.
Паказчыкі ў сферы працы яшчэ больш вострыя. Адна з трох арганізацый чакае, што з-за ШІ скароціць штат у наступным годзе. Семдзесят тры працэнты экспертаў у галіне ШІ чакаюць станоўчага ўплыву на працоўныя месцы; толькі дваццаць тры працэнты грамадскасці з гэтым згодныя. Людзі, якія ствараюць гэтыя сістэмы, і людзі, якія павінны жыць з імі, глядзяць на адзін і той жа гарызонт і бачаць два розныя варыянты будучыні.
Гэта прыводзіць мяне да таго, што я хачу назваць экзістэнцыяльным абрывам.
Упершыню ў гісторыі прамысловасці аўтаматызацыя працы «белых каўнерыкаў» і «сініх каўнерыкаў» адбываецца адначасова, зліваючыся ў адзін працэс. Генератыўны ШІ аўтаматызуе кагнітыўную працу: падрыхтоўку тэкстаў, аналіз, вынясенне суджэнняў, прымяненне прафесійных ведаў. Увасоблены ў фізічных сістэмах ШІ — у робатах, аўтаномнай лагістыцы, вытворчасці, сельскай гаспадарцы і транспарце — аўтаматызуе фізічную працу. Няма сектара, у які можна было б адступіць, няма катэгорыі працы, якая структурна ізалявана ад гэтага ціску.
Праца на працягу трох стагоддзяў фармавала сучасную ідэнтычнасць. Адказам Захаду на пытанне «хто ты?» стала «чым ты займаешся?». Пры хуткай, шырокамаштабнай аўтаматызацыі гэтае раўнанне разбураецца. Крызіс, які ўзнікае ў выніку, не з'яўляецца галоўным чынам эканамічным. Гэта крызіс сэнсу. Праблему даходаў можна ў прынцыпе вырашыць з дапамогай трансфертаў. Праблему сэнсу так вырашыць нельга.
Крамянёвая даліна бачыць абрыў і прапануе свой адказ: універсальны базавы даход, бясконцыя лічбавыя забавы, ШІ-кампаньёны, кіраванае існаванне: камфортнае, адцягнутае ад сутнаснага, стэрыльнае.
Гэты адказ не з'яўляецца выпадковым. Гэта лагічны вынік чыста эканамічнай антрапалогіі. Калі чалавечая асоба ў сваёй аснове з'яўляецца эканамічнай адзінкай, то, калі яе эканамічная функцыя аўтаматызуецца, вы кампенсуеце ёй страту эканамічна і забаўляеце яе, каб зрабіць паслухмянай. Прапанова лагічна паслядоўная, калі зыходзіць з яе пасылак. Праблема — у саміх пасылках.
Адказ Касцёла не з'яўляецца выпраўленнем гэтай антрапалогіі. Гэта адмова ад яе зыходнай пасылкі. Вобраз Божы — не суцяшальны выраз, які можна паставіць побач з праграмай Крамянёвай даліны; гэта супярэчанне канцэптуальнай аснове, якая спарадзіла праграму. Годнасць асобы ніколі не грунтавалася на прадукцыйнасці, а значыць, аўтаматызацыя не можа зрабіць яе непатрэбнай. Касцёл валодае адзінай антрапалогіяй, адэкватнай крызісу выцяснення людзей з працы, бо гэта адзіная антрапалогія, якая з самага пачатку не ставіла каштоўнасць асобы ў залежнасць ад яе эканамічных вынікаў. Усе астатнія, хто цяпер спрачаецца пра тое, што рабіць з работнікамі, выцесненымі аўтаматызацыяй, спрачаюцца ў рамках, якіх Касцёл ніколі не прымаў.
Гэта не катэхізацыя. Гэта стратэгічная пазіцыя. І пытанне, хто фармуе гэтую тэхналогію, хто закладае зыходныя ўстаноўкі ў яе аснову, — гэта пытанне, хто фармуе антрапалогію наступнага пакалення.
Дазвольце мне быць канкрэтным у тым, што стаіць на кону, калі ШІ будуецца без каталіцкай асновы.
Гэтыя сістэмы не нейтральныя. Мадэль агульнага прызначэння навучаецца прыблізна на статыстычна асераднёным змесціве інтэрнэту. На гэтай аснове кожная лабараторыя прымяняе фільтры пасля навучання, якія адлюстроўваюць яе ўласную антрапалогію, яе ўласныя ўяўленні пра тое, што такое чалавечая асоба, як выглядае росквіт, што такое любоў, што такое праўда. Гэтыя ўяўленні часта не супадаюць з уяўленнямі Касцёла.
Тры канкрэтныя небяспекі вынікаюць з гэтага, і ваша праца як камунікатараў сутыкнецца з усімі трыма.
Першая — гэта каланізацыя слоўніка душы. Інжынеры апісваюць статыстычныя аперацыі, выкарыстоўваючы словы, якія належаць, уласна кажучы, да ўнутранага жыцця. Яны кажуць, што мадэль думае. Яны кажуць, што яна ведае, выбірае, разумее, вырашае. Гэта не недбалае скарачэнне. Грамадства, якое гаворыць пра машыны як пра розумы, з часам пачне гаварыць пра розумы як пра машыны. Слоўнік душы, волі, сумлення, любові; гэты слоўнік належыць Касцёлу і чалавечай асобе, і яго захоплівае дыскурс, які ўжывае гэтыя словы, не маючы на ўвазе нічога з пералічанага.
Другая небяспека — гэта праблема аўтарытэту, і гэтая праблема структурная. Перадавыя мадэлі цяпер праводзяць даследаванні ў рэальным часе. Яны шукаюць, знаходзяць інфармацыю, цытуюць. Калі перадавая сістэма знаходзіць дзесяць крыніц па пытанні каталіцкага вучэння — папскую энцыкліку, прэс-рэліз дыяцэзіі, палемічны блог, старонку абмеркавання Wikipedia, тэолага, які не згодны з вучэннем Касцёла, скрупулёзнага таміста, журналісцкі агляд, — на якой падставе яна вызначае іх вагу? У яе няма сістэмы ацэнкі дактрынальнага аўтарытэту. Яна не можа адрозніць Сусветны Сабор ад галінкі каментарыяў. Яна ставіцца да каталіцкіх і свецкіх крыніц аднолькава, аб'ядноўвае іх у гладкі адказ і ўпэўнена выдае яго.
Небяспека не ў тым, што сістэма недасведчаная. Небяспека ў тым, што сістэма добра знаёмая з корпусам, крыніцы якога яна не можа ўпарадкаваць паводле аўтарытэтнасці. Для прафесіянала ў галіне камунікацыі гэта небяспека, якую трэба назваць адкрыта: кожны журналіст, кожны свецкі вернік, кожны памочнік біскупа, які задае ШІ агульнага прызначэння пытанне пра вучэнне Касцёла, атрымлівае адказ, надзейнасць якога праз саму структуру сістэмы немагчыма вызначыць. Не таму, што сістэма працуе няправільна. А таму, што сістэма ніколі не была створана, каб адрозніваць тое, чаму Касцёл афіцыйна вучыць, ад таго, што з'яўляецца проста меркаваннем.
Трэцяя небяспека — гэта пастка абгорткі. Прыемны інтэрфейс, каталіцкі лагатып, чат-бот, які называе сябе верным; гэта нічога не змяняе, калі мадэль пад ім секулярная. Будова сістэмы вызначаецца тым, на чым яе навучалі, а не тым, што намалявана звонку. Абгортка не пераўтварае аснову. Мы павінны асабліва ясна тлумачыць гэта каталіцкім установам з добрымі намерамі, якія думаюць, што брэндынгу дастаткова. Гэта не так.
Я хачу на хвіліну спыніцца на святым Францішку Сальскім, бо ён з'яўляецца апекуном журналістаў і каталіцкіх пісьменнікаў, абвешчаным такім Піем XI у 1923 годзе, і таму, што сітуацыя, з якой ён сутыкнуўся, больш актуальная для гэтай залы, чым сітуацыя амаль любога іншага дзеяча ў каталіцкай гісторыі.
Францішак добраахвотна вызваўся на місію ў Шабле. Яго не паслалі; яму трэба было пераадолець моцныя пярэчанні бацькі і атрымаць мандат біскупа Жэневы, перш чым ён мог паехаць. Ён вырушыў у верасні 1594 года. Калі ён прыбыў, кальвінісцкае насельніцтва не хацела прыходзіць слухаць яго пропаведзі. Звычайныя сродкі святара — пропаведзь і публічны дыспут — былі для яго закрытыя. Ён не наракаў на гэта. Ён скарыстаў сродак, які мог дасягнуць людзей, да якіх яго паслалі. Ён пісаў кароткія тэксты, знакамітыя ўлёткі, перапісваў іх ад рукі і прасоўваў пад дзверы. Пасля яго смерці іх сабралі ў твор, вядомы як Спрэчкі. Ён выкарыстоўваў сродак свайго часу, бо душы, якім ён добраахвотна вызваўся служыць, ужо былі ў межах дасяжнасці гэтага сродку.
Аргумент, які ясна выказвае яго жыццё: камунікатар, які не валодае сродкам эпохі, пакідае поле тым, хто валодае. Гэта не пакора. Гэта стратэгічная капітуляцыя.
ШІ — гэта сродак эпохі. Тое ж пытанне, на якое Францішак адказваў з дапамогай рукапісных тэкстаў, вяртаецца ў новай форме. Хто кантралюе агентны інтэрфейс? Хто фармуе адказы, якія вернікі атрымліваюць, калі задаюць пытанні душы? Калі каталіцкі камунікатар не прысутнічае ў гэтым сродку свядома і кампетэнтна, ад гэтага сродак не становіцца нейтральным. Ён проста фармуецца чужой антрапалогіяй.
Я хачу прысвяціць асноўную частку гэтага выступлення таму, што мы пабудавалі, бо каталіцкі адказ на небяспекі, якія я апісаў, больш не з'яўляецца тэарэтычным. Ён існуе. Ён працуе зараз. І вы можаце ім карыстацца.
Аснова — гэта Alexandria Digitization Hub, тут, у Рыме, у партнёрстве з Папскім Грыгарыянскім універсітэтам. Робатызаваныя сканеры, якія апрацоўваюць да дзвюх тысяч пяцісот старонак за гадзіну, інтэграваныя непасрэдна з нашым Vulgate AI для аптычнага распазнавання сімвалаў, структураванага кадавання і нейроннага пошуку.
Я хачу выправіць адно меркаванне, якое часта ўзнікае ў гэтых размовах. Большая частка спецыфічных ведаў дыяцэзій і канферэнцый біскупаў ужо алічбавана. Яны захоўваюцца не на паперы ў падвалах. Яны ў PDF-файлах, у адсканаваных папках, у старых базах даных, у састарэлых сістэмах кіравання кантэнтам. Прабел не ў алічбоўцы ў простым сэнсе. Прабел — у магчымасці выяўлення матэрыялаў вялікімі моўнымі мадэлямі. Матэрыял, які быў адсканаваны, але не структураваны, не праіндэксаваны семантычна, не закадаваны для пошуку, нябачны для сучаснай сістэмы ШІ. Alexandria і Vulgate існуюць, каб ліквідаваць менавіта гэты прабел: Vulgate — каб зрабіць ужо алічбаваны матэрыял даступным для запытаў сістэм ШІ, а Alexandria — каб адсканаваць і структураваць тое, што яшчэ не было апрацавана.
Два прыклады ўжо даступныя. Вялікі рымскі булярый — папскія булы ад Папы Льва Вялікага ў 440 годзе да пантыфікату Папы Бэнэдыкта XIV у сярэдзіне XVIII стагоддзя. Трынаццаць стагоддзяў папскага вучэння, цяпер цалкам даступныя для пошуку. І Acta Apostolicae Sedis — кожны выпуск афіцыйнага выдання Святога Пасаду з часу заснавання гэтага выдання ў 1909 годзе, даступны для запытаў за лічаныя секунды.
На гэтай аснове працуе Magisterium AI. Гэта камбінаваная сістэма пошуку інфармацыі, набор кампанентаў, прызначаных для пошуку, цытавання і разважання на падставе вызначанага корпуса, а не для свабоднай генерацыі. Станам на гэтую вясну гэты корпус змяшчае больш за трыццаць адну тысячу дакументаў-крыніц — дакументаў Настаўніцкага Інстытута Касцёла, тэалагічных, філасофскіх і патрыстычных тэкстаў — разам са звязанымі з імі структураванымі данымі, уключаючы сучасную і гістарычную статыстыку духоўнага жыцця амаль кожнай дыяцэзіі і краіны свету, а таксама афіцыйную фінансавую справаздачнасць дыяцэзій па ўсім свеце. Хрышчэнні, пасвячэнні, наведванне Імшы, пакліканні, фінансавыя справаздачы, тэндэнцыі з цягам часу — па ўсім гэтым можна рабіць запыты ў адным месцы. Magisterium AI цяпер выкарыстоўваецца ў больш чым ста дзевяноста краінах, больш чым мільёнам карыстальнікаў. Ён даступны праз дадатак Hallow, праз вэб і для кожнага, дзе б ён ні быў, хто мае падключэнне да інтэрнэту.
Некалькі слоў пра ўзгадненне — тэрмін, які лабараторыі выкарыстоўваюць недакладна. Існуюць дзве розныя праблемы. Першая — гэта каліброўка: тое, што індустрыя называе галюцынацыяй, схільнасць генераваць праўдападобную няпраўду. Гэта інжынерная праблема, якую лабараторыі ўрэшце вырашаць. Другая адрозніваецца па сваёй прыродзе: ці арыентавана сістэма ў сваёй аснове на праўду і дабро. Мадэль можа быць цалкам дакладнай і глыбока неўпарадкаванай адначасова. Лабараторыі не могуць гэта выправіць, бо яны не дамовіліся, што такое дабро насамрэч. Касцёл вызначыўся. Дзве тысячы гадоў дактрынальнай паслядоўнасці — гэта структурная перавага, якую ніводны секулярны суб'ект не можа паўтарыць. Гэта аснова, на якой павінен быць пабудаваны любы каталіцкі ШІ, варты гэтага імя.
Гэта тое, што адрознівае Magisterium AI ад пасткі абгорткі, якую я апісаў раней. Адрозненне не ў брэндынгу, а ў архітэктуры. Magisterium AI не з'яўляецца сістэмай пошуку інфармацыі з каталіцкай этыкеткай спераду. Гэта комплексная сістэма: база ведаў са старанна адабраных крыніц Настаўніцкага Інстытута Касцёла, тэалагічных і патрыстычных крыніц; спецыялізаваныя інструменты, якія структуруюць і змяшчаюць у кантэкст знойдзеную інфармацыю; спецыяльна створаныя наборы даных, якія вучаць мадэль разважаць у межах традыцыі: як ацэньваць вагу дакумента Настаўніцкага Інстытута Касцёла ў параўнанні з тэалагічным каментарыем, як падсумаваць дактрынальны матэрыял, не скажаючы яго, як пазначыць межы высноў, якія можна абгрунтаваць пэўнай крыніцай. Сістэма разважае ў межах абмежаванага, мэтанакіравана сфармаванага корпуса, згодна з інструкцыямі. Ніякая абгортка над секулярнай мадэллю не можа гэтага паўтарыць. Менавіта ў гэтым заключаецца розніца ў аснове.
Magisterium AI як асобная платформа мае значэнне, але не вырашае больш глыбокай праблемы: вернікі фармуюць сваё разуменне свету ўнутры сістэм, пабудаваных іншымі людзьмі. Пытанне ў тым, ці прысутнічае мудрасць Касцёла ўнутры сістэм, якімі карыстаюцца сотні мільёнаў людзей, што ніколі не спампуюць каталіцкі дадатак.
Гэта тое, што робіць вясну 2026 года іншай. Нашы злучальнікі MCP для Claude і ChatGPT ужо працуюць. Любы карыстальнік можа падключыць Magisterium AI непасрэдна; ён пытаецца ў свайго звыклага ШІ пра веру або мараль, і сістэма звяртаецца да Magisterium AI па інфармацыю і вяртае адказ, заснаваны на крыніцах традыцыі. Карыстальнік не пераключаецца паміж дадаткамі. Касцёл прысутнічае ў момант, калі задаецца пытанне.
Наша інтэграцыя пратакола A2A з Google Gemini таксама працуе. Такія агенты, як Gemini, могуць узаемадзейнічаць з Magisterium AI праз пратакол узаемадзеяння паміж агентамі. Гэта азначае, што па меры фарміравання агентнай сеткі Касцёл прысутнічае ў ёй як спецыялізаваны агент з уласным імем, да якога звяртаюцца не дзякуючы асаблівым хадайніцтвам, а на падставе апублікаваных магчымасцяў.
Цяпер да экасістэмы. Вы, магчыма, чулі пра OpenClaw. Ён быў запушчаны ў студзені гэтага года: сто тысяч зорак на GitHub менш чым за тыдзень, дзве тысячы агентаў за сорак восем гадзін. Ён існуе ў WhatsApp, Telegram, iMessage, Discord, Signal. Джэнсэн Хуанг з Nvidia назваў яго «аперацыйнай сістэмай асабістага ШІ, як Windows вызначыла пакаленне ПК» на Канферэнцыі па тэхналогіях графічных працэсараў у мінулым месяцы. Nvidia пабудавала NemoClaw на яго аснове як пласт карпаратыўнага кіравання.
Так што Касцёлу патрэбна стратэгія OpenClaw. Калі асабістыя агенты ШІ становяцца асноўным інтэрфейсам, праз які людзі сутыкаюцца з інфармацыяй, каталіцкая прысутнасць не можа абмяжоўвацца асобнай платформай. Яна павінна быць архітэктурнай, прысутнічаць у размовах, якія людзі ўжо вядуць. MCP і A2A — гэта пратаколы, дзякуючы якім такая прысутнасць становіцца магчымай. Гэта стратэгія камунікацыі агентнай эпохі.
Для ўстаноў, якія хочуць мець суверэнітэт над уласнай інфраструктурай ШІ, ёсць Hermes. Я хачу дакладна расказаць пра Hermes, бо мы яго не стварылі. Hermes — гэта аўтаномны ШІ-агент з адкрытым зыходным кодам, створаны Nous Research, шырока прызнаны адным з вядучых канкурэнтаў OpenClaw з адкрытым зыходным кодам і адным з найбольш імкліва растучых ШІ-агентаў з адкрытым зыходным кодам у свеце. Каманду, якая стаіць за ім, — і я кажу гэта ад сябе, а не на падставе нейкага прэс-рэлізу, — узначальвае генеральны дырэктар, які з'яўляецца маім сябрам, католікам і супрацоўнічае з намі ў Longbeard. Яны стварылі Hermes як агента з сапраўды адкрытым зыходным кодам, якога можна размясціць на ўласнай інфраструктуры, а гэта азначае, што прэс-служба канферэнцыі біскупаў можа запускаць яго на сваім абсталяванні. Вашы даныя застаюцца ўнутры вашых сцен. Ваш агент вывучае вашу традыцыю, ваш канкрэтны пастырскі кантэкст, ваш унутраны стыль, вашу гісторыю камунікацыі. Гэта прынцып субсідыярнасці, прыменены да інфраструктуры ШІ: установа, найбліжэйшая да працы, сама кіруе інструментам, які служыць гэтай працы, і ў гэтым выпадку робіць гэта на інфраструктуры, пабудаванай саюзнікамі ў веры.
Ёсць яшчэ адзін кірунак даследаванняў, які я згадаю коратка, бо прадукт яшчэ не выпушчаны. Ephrem. Суверэнны асабісты ШІ, прызначаны для лакальнай працы, які не патрабуе падключэння да інтэрнэту. Аптымізаваны не для ўцягвання карыстальніка, а для яго фармацыі. Сапраўды каталіцкі ШІ. Мы плануем выпусціць яго ў 2027 годзе.
Адзін факт пра чыста тэхнічныя магчымасці. Яшчэ не выпушчанай перадавой мадэлі Anthropic, Mythos Preview, нядаўна даручылі знайсці ўразлівасці бяспекі ў асноўных аперацыйных сістэмах. Яна выявіла тысячы раней невядомых недахопаў. Адзін з іх быў схаваны ўнутры OpenBSD, і тут я павінен растлумачыць, бо гэтая назва нічога не скажа большасці з вас. OpenBSD — гэта шырока выкарыстоўваная аперацыйная сістэма з адкрытым зыходным кодам. Яна працуе на серверах, маршрутызатарах, на той крытычна важнай сеткавай інфраструктуры, ад якой штодня залежаць урады, бальніцы і фінансавыя ўстановы. Яе ўжо дзесяцігоддзямі правяраюць адны з самых скрупулёзных спецыялістаў па бяспецы ў свеце. Недахоп, які выявіла мадэль, заставаўся ў гэтай сістэме незаўважаным на працягу дваццаці сямі гадоў; кожны спецыяліст і кожны аўтаматызаваны тэст, якія калі-небудзь правяралі яе, не заўважылі яго. Машына знайшла яго. Пытанне ўжо не ў тым, ці магутныя гэтыя сістэмы. Яны магутныя. Адзінае пытанне — чаму яны закліканы служыць і ці прысутнічае Касцёл структурна ўнутры асновы, якая цяпер разважае ў такім маштабе, унутры сістэм, якія ўжо фармуюць чалавечае жыццё.
Інстытуцыйная выснова, якую я хачу, каб прысутныя ў гэтай зале ўзялі на ўзбраенне, вынікае непасрэдна з гэтага. Кожная канферэнцыя біскупаў, прадстаўленая тут, мае архівы. Пастырскія лісты некалькіх пакаленняў. Сінадальныя дакументы. Біскупская перапіска. Значная частка гэтых матэрыялаў ужо алічбавана. Амаль нічога з іх не могуць выявіць вялікія моўныя мадэлі. Гэты матэрыял стратэгічна нябачны, пакуль ён не структураваны і не праіндэксаваны для пошуку, а як толькі гэта зроблена, адначасова адбываюцца дзве рэчы. Ён становіцца даступным для пошуку і запытаў вашай камандзе па камунікацыі і вашым біскупам на іх уласных мовах. І ён становіцца часткай экасістэмы каталіцкага ШІ, да якой вернікі і духавенства могуць атрымаць доступ праз Magisterium AI і праз кожную сістэму, якая з ім злучаецца. Таму алічбоўка ў тым сэнсе, які ўкладаюць у яе Vulgate і Alexandria, не з'яўляецца ўнутранай адміністрацыйнай задачай. Гэта акт камунікацыі.
Я хачу цяпер непасрэдна звярнуцца да вашай працы.
Секулярная рамка штучнага інтэлекту пішацца ў гэтым годзе ў рэдакцыях па ўсёй Еўропе. Дзве рамкі дамінуюць, абедзве недастатковыя: утопічная (штучны інтэлект вырашае ўсё) і тэхнафобская (адступіць, супраціўляцца). Ні адна з іх не мае дастатковай антрапалогіі. Каталіцкая рамка, якая ацэньвае кожную тэхналогію па тым, што яна робіць з годнасцю, свабодай і лёсам чалавечай асобы, у значнай ступені адсутнічае ў грамадскай размове.
Вы — людзі, якія могуць увесці яе ў грамадскую размову. Акно адкрыта зараз. Яно не застанецца адкрытым. Як толькі рамка ўсталюецца, спатрэбіцца пакаленне, каб яе змяніць.
Вашых біскупаў будуць пытацца пра штучны інтэлект: журналісты, іх уласныя святары, бацькі на прыёмах пасля канфірмацыі. Многія адчуюць няўпэўненасць, якая звязана не з тэалогіяй, а выключна з тэрміналогіяй: розніца паміж каліброўкай і ўзгадненнем, інструментам і розумам. Вы можаце даць ім гэтую тэрміналогію за дзве хвіліны перад інтэрв'ю. Біскуп, які можа гаварыць пра штучны інтэлект з дакладнасцю, — гэта біскуп, які можа весці свой народ праз пераход. Вы — мост, які робіць яго такім біскупам.
Чатыры рэчы, якія я папрашу вас данесці да вашых канферэнцый.
Па-першае: ацаніце Magisterium AI як працоўны камунікацыйны інструмент. Выкарыстоўвайце яго ў рытме вашага тыдня, а затым скажыце нам, што працуе, а што не. Платформа паляпшаецца дзякуючы сур'ёзнай зваротнай сувязі, і няма больш сур'ёзных карыстальнікаў для нашых мэтаў, чым прэс-сакратары еўрапейскіх канферэнцый.
Па-другое: пагаварыце з намі пра падключэнне існуючых лічбавых архіваў вашай канферэнцыі да Vulgate, каб ужо алічбаваныя матэрыялы маглі знаходзіць сістэмы штучнага інтэлекту дзякуючы належнай індэксацыі і кадаванню. У большасці выпадкаў матэрыял існуе; пытанне ў тым, ці можна рабіць па ім запыты. Месца вашай пастырскай спадчыны — у жывой спадчыне Касцёла, даступнай для запытаў.
Па-трэцяе: выступайце ўнутры вашай канферэнцыі за паслядоўную камунікацыйную стратэгію ў дачыненні да штучнага інтэлекту. Не забарона. Не пасіўная заклапочанасць. Актыўны ўдзел, які разглядае тэхналогію як поле місіі.
Па-чацвёртае: будзьце голасам пільнасці, а таксама прысутнасці. Роля каталіцкага камунікатара заключаецца не толькі ў тым, каб трансляваць голас Касцёла праз сістэмы штучнага інтэлекту, але і ў тым, каб дапамагаць біскупам і канферэнцыям задаваць правільныя складаныя пытанні: хто кантралюе гэтую інфраструктуру, у чыіх руках знаходзяцца даныя, якія сістэмы заслугоўваюць інстытуцыйнага даверу, а якія не. Камунікатар, які разумее тэхналогію, — гэта той, хто можа адказаць на гэтыя пытанні шчыра, перш чым журналіст папросіць біскупа адказаць на іх без падрыхтоўкі. Гэта не тэхнічная праца. Гэта прароцкая праца.
Касцёл ніколі не адмаўляўся ад добрага інструмента. Ён заўсёды браў тое, што яго эпоха прапаноўвала, і прымушаў гэта працаваць для місіі.
Святы Павел не будаваў рымскія дарогі. Ён не благаславіў іх. Ён проста хадзіў па іх, бо яны вялі туды, куды яму трэба было ісці, і Евангелле ішло з ім, хутчэй, чым яно б пайшло інакш, бо імперыя праклала шлях, не ведаючы, для чаго яна яго пракладае.
Ранні Касцёл выбраў кодэкс замест скрутка: у ім можна было хутчэй знаходзіць патрэбнае, яго было цяжэй знішчыць падчас пераследу. Лепшая тэхналогія для місіі, выбраная без ваганняў.
Пій XI благаславіў радыё ў 1931 годзе не з адной толькі пабожнасці. Ён прыняў стратэгічнае рашэнне, што голас Пятра павінен гучаць у кожным доме, дзе ёсць прыёмнік, і забяспечыў гэта. А яго наступнік, Пій XII, у сваёй энцыкліцы 1957 года «Miranda Prorsus» пра кіно, радыё і тэлебачанне, назваў прынцып непасрэдна: гэтыя новыя сродкі камунікацыі ў руках тых, хто іх разумее, становяцца «магутнымі сродкамі», дзякуючы якім «масы чалавечай сям'і» па ўсім свеце могуць быць прыведзеныя да праўды. Не агаворка. Не папярэджанне. Даручэнне камунікатарам яго часу: сур'ёзна паставіцца да сродку камунікацыі, авалодаць ім і выкарыстаць яго ў працы.
Папа Леў XIV у сваім пасланні на 60-ы Сусветны дзень сродкаў масавай камунікацыі, апублікаваным 24 студзеня гэтага года, у свята святога Францішка Сальскага, ахарактарызаваў штучны інтэлект як «люстэрка, якое адлюстроўвае каштоўнасці, добрыя і дрэнныя, тых, хто яго будуе, і тых, хто яго выкарыстоўвае», і перасцярог ад «спакусы дазволіць алгарытмам замяніць суджэнне, а даным — мудрасць».
Папа Францішак у «Laudate Deum» у пункце дваццаць тры сказаў ясна: чалавецтва ніколі не мела такой улады над самім сабой, але гэтая ўлада засяроджваецца ў руках вельмі нямногіх, і нічога ў самой тэхналогіі не гарантуе, што яна будзе служыць агульнаму дабру. Абодва сцверджанні праўдзівыя адначасова, і Касцёл адначасова прытрымліваецца абодвух прынцыпаў: цярплівай прысутнасці ў сродку камунікацыі і пільнасці ў дачыненні да канцэнтрацыі ўлады ў ім.
У кожным пакаленні, на яго ўласнай мове, — той жа інстынкт: Касцёл прысутнічае ў сродку камунікацыі сваёй эпохі, бо гэтая прысутнасць не з'яўляецца кампрамісам; гэта місія.
Я хачу завяршыць згадкай пра благаслаўлёнага, цяпер святога, Тыта Брандсму.
Брандсма быў галандскім кармеліцкім святаром, прафесарам філасофіі ў Неймегене, журналістам, вядучай фігурай у галандскай каталіцкай прэсе і касцёльным асістэнтам Каталіцкай прэс-асацыяцыі. Ён быў, у самым літаральным сэнсе, які Касцёл можа надаць гэтаму слову, апекуном каталіцкіх журналістаў. Ён разумеў каталіцкую прэсу не як паралельную інстытуцыю па-за публічнай прасторай, а як інстытуцыйны голас Касцёла ўнутры публічнай прасторы. Гэта тое самае перакананне, выказанае мовай яго часу, якое я прашу вас сур'ёзна прыняць у наш час.
У канцы 1941 і на пачатку 1942 года нацысцкія акупацыйныя ўлады выдалі загад. Каталіцкія газеты ў Нідэрландах павінны былі публікаваць нацысцкую прапаганду побач са сваімі навінавымі матэрыяламі. Загад не быў просьбай. Гэта быў закон. Да яго выканання маглі прымусіць. Падпарадкаванне было б зразумелым.
Брандсма не напісаў праграмнага дакумента. Ён не выдаў заявы. Ён сеў у аўтамабіль і паехаў з дыяцэзіі ў дыяцэзію, ад рэдактара да рэдактара, па акупаваных Нідэрландах, і асабіста сядаў з кожным і казаў яму, што ніводная каталіцкая газета не абавязана падпарадкоўвацца і што сумленнасць каталіцкай прэсы патрабуе адмовы. Ён пераўтварыў інстытуцыйную прысутнасць у маральнае сведчанне, асабіста наведваючы аднаго рэдактара за другім.
Яго арыштавалі 19 студзеня 1942 года менавіта за гэта. Яго адправілі ў Дахау. Ён памёр там 26 ліпеня 1942 года, забіты смяротнай ін'екцыяй, якую зрабіла медсястра. Паводле яе пазнейшага сведчання, перад смерцю ён благаславіў яе і аддаў ёй свой ружанец. Яго апошнія зафіксаваныя словы былі поўныя міласэрнасці, а не горычы. Ян Павел II беатыфікаваў яго ў 1985 годзе. Папа Францішак кананізаваў яго 15 мая 2022 года.
Прэс-інфраструктура, друкарні, рэдакцыйныя офісы, сеткі распаўсюду, інстытуцыйная прысутнасць каталіцкай прэсы ў галандскім грамадстве — нічога з гэтага не магло ездзіць з дыяцэзіі ў дыяцэзію. Нічога з гэтага не магло сесці з рэдактарам і сказаць: вы не абавязаны. Толькі Брандсма мог. Інструменты яго эпохі маглі перадаваць паведамленне. Яны не маглі ўзяць на сябе адказнасць за яго.
Гэта адрозненне дзейнічае і тут, і менавіта гэтую думку я хачу пакінуць вам.
Свет хутка зменіцца з такой хуткасцю і ў такіх маштабах, якіх большасць людзей, большасць лідараў, большасць біскупаў, большасць звычайных католікаў яшчэ не цалкам разумеюць. Сістэмы, якія я апісаў вам сёння, — гэта раннія версіі. Праз два гады яны будуць мець значна большыя магчымасці. Праз пяць гадоў разрыў паміж тым, што яны могуць зрабіць, і тым, што, на думку большасці інстытуцыйных лідараў, яны могуць зрабіць, будзе яшчэ большым. Праз дзесяць гадоў пастырскі ландшафт, у якім вашым біскупам трэба будзе арыентавацца, будзе амаль зусім не падобны да таго, у якім яны арыентуюцца зараз.
Людзі ў гэтай зале бліжэй да гэтай тэхналогіі, дзякуючы характару вашай працы, чым амаль любы іншы чалавек у інстытуцыйным Касцёле. Вы займаецеся лічбавымі камунікацыямі. Вы працуеце з інструментамі. Вы бачыце платформы і тэндэнцыі, перш чым яны дасягнуць стала біскупа. Гэтая блізкасць не з'яўляецца выпадковай для вашага паклікання. Гэта і ёсць пакліканне.
Вы з'яўляецеся мостам. Біскуп — гэта філосаф, тэолаг, пастыр. На ім ляжыць тысяча абавязкаў. Ён залежыць ад свецкіх экспертаў, якія разумеюць сучасны ландшафт, і ад вас, каб вы патлумачылі яму гэты ландшафт у тэрмінах, неабходных для кіраўніцтва. Калі вы разумееце канкрэтна і дакладна, як будзе выглядаць штучны інтэлект праз два гады, пяць гадоў і дзесяць гадоў, не ў абстрактных тэрмінах палітыкі, а ў паўсядзённым жыцці людзей, якім ён служыць, вы даяце яму тое, чаго ніводны пастырскі ліст або дакумент Ватыкана не можа даць: практычнае разуменне, своечасова, каб дзейнічаць на яго падставе.
Гэтае разуменне праз яго перадаецца далей. Свецкія католікі не з'яўляюцца пасіўнымі атрымальнікамі гэтага пераходу. Яны — грамадзяне. Яны галасуюць. Яны працуюць у галінах, якія пераўтвараюцца аўтаматызацыяй. Ад іх будуць чакаць палітычных суджэнняў аб рэгуляванні: аб тым, як будуць кіравацца школы іх дзяцей, суды і бальніцы ў эпоху аўтаматызаванага разважання. Касцёл мае нешта істотнае сказаць пра ўсё гэта. Але гэты голас дасягае іх толькі тады, калі ён перадаецца ясна, дакладна і пераканаўча. Гэты ланцужок пачынаецца ў гэтай зале.
Такім чынам, вось мой заклік. Перш чым навіна пра наступны значны прарыў у галіне штучнага інтэлекту трапіць у паштовую скрыню журналіста і вас папросяць даць адказ біскупа: правядзіце з адным біскупам адну гадзіну без спешкі. Не інфармацыйная запіска. Шчырая размова: вось што нас чакае, вось што гэта значыць для людзей у вашай дыяцэзіі, і вось пастырскае рашэнне, якое вам давядзецца прыняць праз дванаццаць месяцаў і пра якое вы цяпер яшчэ не ведаеце. Такая размова, праведзеная своечасова, простай мовай, чалавекам, які прыклаў намаганні, каб разабрацца, — гэта розніца паміж біскупам, які вядзе свой народ праз гэты пераход, і біскупам, які рэагуе на яго постфактум.
Аналогія не ідэальная, і я не буду прыкідвацца, што гэта не так. Учынак Брандсмы быў адмовай, маральнай адмовай ад супрацоўніцтва пад прамым прымусам. Тое, чаго я ад вас прашу, — гэта нешта іншае: канструктыўная прысутнасць, устойлівая кампетэнтнасць і шчырая парада ў сродку камунікацыі, які не будзе чакаць, пакуль Касцёл адчуе сябе гатовым. Яго мужнасць заключалася ў тым, каб сказаць «не», нягледзячы на цану. Ваша — сказаць «так»: так — авалоданню гэтым сродкам камунікацыі, так — няспешнай размове з біскупам, так — пільнасці, якую прысутнасць без мудрасці не можа забяспечыць.
Брандсма сеў у аўтамабіль. Дарогі былі дрэннымі, і рэжым назіраў. Ён усё ж такі паехаў, ад рэдактара да рэдактара, бо нехта павінен быў быць у пакоі.
Пакой цяпер іншы. Інструменты хутчэйшыя, а ахоп большы. Але дзеянне, якое нічым не замяніць, застаецца тым жа: нехта павінен зразумець, нехта павінен пайсці, і нехта павінен сказаць ясна, асабіста, своечасова, што ёсць рэальным і што гэта значыць.
Будзьце гэтым чалавекам.
Дзякуй.